Bələdçi

Webhook nədir? Proqramlar necə xəbər verir

Webhook proqramların bir-birinə vurduğu qapı zəngidir: hadisə baş verəndə sistem özü xəbər göndərir, sən soruşub durmursan. Bu bələdçidə webhook-un məntiqini, API-dən fərqini və biznesdə hansı işlərə yaradığını sadə dildə izah edirik.

Təsəvvür et ki, evdəsən və qonaq gözləyirsən. İki yol var: ya hər beş dəqiqədən bir qapıya gedib "gəlib?" deyə baxırsan, ya da qapı zəngini quraşdırırsan və qonaq gələndə zəng özü sənə xəbər verir. Webhook nədir sualının ən sadə cavabı elə budur — webhook proqramların bir-birinə vurduğu qapı zəngidir. Hadisə baş verəndə bir sistem digərinə özü xəbər göndərir, qarşı tərəf isə boş yerə soruşub durmur.

Bu yazıda webhook-un nə olduğunu, nə üçün lazım olduğunu, API-dən fərqini və biznesdə hansı konkret işlərə yaradığını sadə dildə izah edirik. Texniki bilik tələb olunmur — nümunələr sifariş, ödəniş və mesaj üzərində qurulub.

Webhook sadə izah: qapı zəngi bənzətməsi

Adi qaydada bir proqram digərindən məlumat almaq istəyəndə soruşur: "yeni sifariş var?" Cavab gəlir: "yoxdur." Bir dəqiqə sonra yenə soruşur. Bu, gündə minlərlə boş sual deməkdir. Buna dövri yoxlama deyilir.

Webhook bu məntiqi tərsinə çevirir. Sən qarşı sistemə bir dəfə deyirsən: "bax, mənim ünvanım budur; nə vaxt yeni sifariş gəlsə, bu ünvana özün xəbər ver." Sonra susursan. Sifariş gələn anda qarşı sistem sənin ünvanına kiçik bir məlumat paketi göndərir — kim sifariş verdi, nə aldı, hansı şərtlə. Bax bu, hadisə əsaslı bildiriş deməkdir: hadisə olmayanda heç nə baş vermir, hadisə olan kimi xəbər gəlir.

Yəni webhook üç şeydən ibarətdir:

• Hadisə — nə baş verdi (yeni sifariş, ödəniş təsdiqi, gələn mesaj, statusun dəyişməsi).
• Ünvan — xəbərin göndəriləcəyi veb ünvan; sənin sisteminin qapı zəngi düyməsi.
• Məlumat paketi — hadisə haqqında qısa məzmun: kim, nə, nə vaxt.

Qapı zəngi bənzətməsini bir addım da irəli aparaq: zəng təkcə kiminsə gəldiyini demir, həm də kim gəldiyini deyir. Webhook da elədir — sadəcə hadisə oldu yox, hadisənin təfərrüatını da gətirir.

Webhook nə üçün lazımdır?

Cavab bir sözlə: vaxt. Webhook sənə iki şey qazandırır — sürət və sadəlik.

Real vaxt məlumat ötürülməsi

Müştəri saytda sifariş verir. Əgər sistemlərin bir-birini müəyyən aralıqlarla yoxlayırsa, satış komandan o sifarişi gec görəcək. Webhook-la eyni sifariş bir neçə saniyə içində anbara, mühasibata və satış menecerinin telefonuna düşür. Müştəri hələ saytdan çıxmamış sən artıq zəng edə bilərsən.

Boş yükün aradan qalxması

Dövri yoxlama modelində sistem gecə də soruşur, bayram günü də soruşur, heç nə olmayanda da soruşur. Webhook-da isə xətt yalnız real hadisə olanda işləyir. Bu, həm serverə, həm də inteqrasiya limitlərinə qənaətdir.

Sistemləri birləşdirmək üçün ən qısa yol

Çox vaxt biznesin problemi "proqram yoxdur" deyil — proqramlar var, amma bir-biri ilə danışmır. Sayt ayrı, anbar ayrı, chatbot ayrı, mühasibat ayrı. Webhook bu qutuları bir-birinə bağlayan ən sadə kabeldir: birində hadisə olur, digəri dərhal xəbər tutur. Bu məntiq biznes proseslərinin avtomatlaşdırılması işlərinin təməlində dayanır.

Webhook və API fərqi nədir?

Bu sual ən çox verilən sualdır və qarışıqlıq da buradan başlayır. Ən qısa fərq: API-də sən soruşursan, webhook-da sənə deyirlər.

Meyar	API sorğusu	Webhook
Kim başladır	Sən — məlumat lazım olanda soruşursan	Qarşı sistem — hadisə olanda özü göndərir
Vaxt	Nə vaxt soruşsan, o vaxt	Hadisə baş verən anda
Bənzətmə	Mağazaya zəng edib "mal gəldi?" soruşmaq	Mal gələndə mağazanın sənə zəng etməsi
Tipik iş	Məlumat çəkmək, siyahı almaq, əməliyyat etmək	Bildiriş almaq, hadisəyə reaksiya vermək
Boş sorğu	Çox olur — cavab tez-tez "yeni şey yoxdur"	Yoxdur — yalnız real hadisədə işləyir
Uyğun ssenari	Hesabat, axtarış, məlumat oxumaq	Sifariş, ödəniş, mesaj bildirişi

Praktikada bunlar rəqib deyil, komanda yoldaşıdır. Webhook sənə hadisənin baş verdiyini deyir, sən də API ilə həmin hadisənin detalını çəkirsən. Məsələn: webhook "yeni sifariş var, nömrəsi budur" deyir, sən API ilə sifarişin tam məzmununu alırsan. API-nin özünün necə işlədiyini API inteqrasiyası nədir yazısında ayrıca izah etmişik — bu yazıda yalnız hadisə bildirişi məntiqinə fokuslanırıq.

Webhook nümunəsi biznes həyatından

Nəzəriyyə burada bitir, gəl konkret işlərə baxaq.

Sifariş gələndə avtomatik xəbər

Onlayn mağazada müştəri "Sifarişi təsdiqlə" düyməsini basır. Bu, hadisədir. Webhook eyni anda üç yerə xəbər göndərir: anbara (bu məhsulu ayır), Telegram qrupuna (yeni sifariş: ad, məhsul, ünvan) və mühasibat sisteminə (gözlənilən mədaxil). Heç kim heç nəyi əl ilə köçürmür.

Ödəniş təsdiqi

Müştəri kartla ödəyir. Ödəniş uğurlu olan kimi qarşı tərəf sənin sisteminə webhook göndərir. Sistem sifarişin statusunu avtomatik ödənilmiş vəziyyətə çevirir və müştəriyə təsdiq mesajı gedir. Ödənişi əl ilə yoxlayan operator lazım deyil.

Yeni mesaj gələndə

Müştəri Instagram-da yazır. Platforma webhook ilə bunu chatbot sisteminə ötürür, bot cavab verir, müştərinin adı və sorğusu isə CRM-də yeni sətir kimi görünür. Bu, bot və CRM bağlantısının ən geniş yayılmış formasıdır.

Statusun dəyişməsi

Kuryer bağlamanı təhvil verir və mobil tətbiqdə statusu dəyişir. Webhook bu hadisəni sənin sisteminə ötürür, müştəriyə isə avtomatik "sifarişiniz təhvil verildi" mesajı gedir. Müştəri soruşmadan cavab alır.

İstehsalat və anbar nümunəsi

Anbarda qalıq kritik həddən aşağı düşür — bu da hadisədir. Webhook təchizat üzrə məsul şəxsə bildiriş göndərir. E-Konveyer kimi istehsalat sistemlərində bu məntiq gündəlik işin bir hissəsidir: mərhələ bitir, növbəti sahə xəbər tutur.

Bot və CRM bağlantısı: webhook-un ən çox işlədiyi yer

Chatbot ilə CRM arasında əlaqə demək olar ki, həmişə webhook üzərində qurulur. Ardıcıllıq belədir:

1. Müştəri Instagram, WhatsApp və ya Messenger-də yazır.
2. Platforma bu mesajı webhook ilə bot sisteminə ötürür.
3. Bot cavab verir, lazım olsa müştəridən ad, telefon, sifariş detalı soruşur.
4. Söhbət bitəndə toplanan məlumat yenə webhook ilə CRM-ə və ya anbar sisteminə düşür.
5. Satış meneceri hazır kartla işə başlayır — heç nə əl ilə yazılmır.

Bizim NERO platformamız məhz bu prinsiplə qurulub: Instagram, WhatsApp və Messenger bir paneldə toplanır, gələn hər mesaj hadisə kimi işlənir, lazım olanda söhbət canlı operatora ötürülür. Yəni webhook-u sən quraşdırmırsan — sistem onu artıq daxilində gətirir.

Webhook qurulması necə gedir?

Texniki hissəni sadələşdirək. Praktikada dörd addım var:

1. Ünvan yaradılır. Qəbul edən tərəfdə xəbərin düşəcəyi bir veb ünvan hazırlanır. Bu, sənin qapı zəngindir.
2. Ünvan qeyd olunur. Xəbər göndərəcək sistemin panelində həmin ünvan yazılır.
3. Hadisələr seçilir. Hansı hadisələrdən xəbər istədiyini işarələyirsən — yalnız yeni sifariş, yoxsa status dəyişikliyi də.
4. Test edilir. Bir sınaq hadisəsi göndərilir və məlumatın düzgün gəldiyi yoxlanılır.

Bir neçə praktik detal, sonradan baş ağrısı olmasın deyə:

• Təkrar göndərişə hazır ol. Bəzən eyni hadisə iki dəfə gələ bilər. Sistem hər hadisəni unikal nömrəsi ilə tanımalı və təkrarı ikinci dəfə emal etməməlidir.
• Cavabı tez qaytar. Qəbul edən tərəf aldım cavabını gecikdirsə, göndərən tərəf uğursuz sayıb yenidən göndərə bilər. Ağır iş fon rejimində görülməlidir.
• Uğursuzluq jurnalı saxla. Xəbər çatmayanda bunu görməlisən. Səssiz itki ən pis ssenaridir.
• Sıraya diqqət et. Hadisələr bəzən qarışıq ardıcıllıqla gələ bilər; vaxt möhürünə görə düzülməlidir.

Webhook təhlükəsizliyi: açıq qapını necə qorumaq lazımdır

Webhook ünvanı internetdə açıq durur — yəni prinsipcə hər kəs oraya nəsə göndərə bilər. Ona görə də webhook təhlükəsizliyi qurulmanın ayrılmaz hissəsidir. Əsas qaydalar:

• İmza yoxlanışı. Göndərən tərəf hər xəbərə gizli açarla imza qoyur; qəbul edən tərəf imzanı yoxlayır. İmza uyğun gəlmirsə, xəbər atılır.
• Yalnız HTTPS. Şifrələnməmiş kanal üzərindən webhook qəbul etmə.
• Çətin tapılan ünvan. Ünvan təxmin edilə bilən olmasın — təsadüfi hissə əlavə et.
• Gizli məlumatı ünvana yazma. Parol, açar və müştəri məlumatı ünvanın içində yox, xəbərin məzmununda getməlidir.
• Kimin göndərdiyini məhdudlaşdır. Mümkün olduqda yalnız etibarlı mənbədən gələn sorğuları qəbul et.
• Köhnə xəbəri qəbul etmə. Vaxt möhürü çox köhnədirsə, təkrar oynadılma cəhdi ola bilər.

Bu qaydalar mürəkkəb səslənir, amma hazır platformalarda onlar artıq içəridə qurulub. Sən sıfırdan sistem yazmırsansa, adətən sadəcə düzgün ünvanı yerinə yazmaq kifayət edir.

Avtomatik məlumat axını: webhook-dan sonra nə olur?

Webhook tək başına möcüzə yaratmır — o, yalnız xəbəri gətirir. Əsl dəyər həmin xəbərdən sonra baş verən zəncirdədir:

• Xəbər gəlir, məlumat yoxlanılır, uyğun cədvələ yazılır.
• Şərt işləyir: məbləğ müəyyən həddən yuxarıdırsa, rəhbərə bildiriş getsin.
• Müştəriyə avtomatik təsdiq mesajı göndərilir.
• Hesabat sistemi rəqəmi eyni gün içində yeniləyir.

Bax bu zəncirə avtomatik məlumat axını deyilir. Bir hadisə, arxasınca isə əl dəyməyən beş-altı addım. Bizim hazır məhsullarımızda — ERP, istehsalat və ferma sistemlərində — bu axınlar artıq qurulmuş vəziyyətdə gəlir; şirkətə özəl işlərdə isə sənin proseslərinə uyğun yazılır.

Nə vaxt webhook lazım deyil?

Dürüst olaq: hər şeyə webhook lazım deyil. Aşağıdakı hallarda daha sadə yol seç:

• Məlumat nadir hallarda dəyişirsə. Ayda bir yenilənən siyahı üçün adi sorğu bəsdir.
• Gecikmə problem deyilsə. Gecə bir dəfə köçürülən hesabat üçün planlı iş kifayətdir.
• Qarşı sistem webhook dəstəkləmirsə. Onda yeganə yol dövri yoxlamadır.
• Böyük həcmli məlumat köçürürsənsə. Webhook kiçik bildirişlər üçündür, minlərlə sətrin köçürülməsi üçün deyil.

Sadə qayda: dərhal bilməliyəmsə — webhook; günün sonunda bilsəm bəsdirsə — planlı sorğu.

Bizneslə nəyə yarayır: yekun mənzərə

Webhook texniki termin kimi səslənir, amma biznes dilində mənası çox sadədir: heç kim heç nəyi əl ilə bir sistemdən digərinə köçürməsin. Sifariş gələndə xəbər özü getsin, ödəniş təsdiqlənəndə status özü dəyişsin, müştəri yazanda söhbət özü açılsın.

AI Media olaraq biz Bakıda məhz bu tip bağlantıları qururuq: chatbot ilə anbarı, saytla mühasibatı, istehsalatla rəhbərin telefonunu birləşdiririk. Hazır chatbot paketlərimiz aylıq 120, 140 və 160 ₼ tariflərlə gəlir və 7/24 işləyir — şərtlərə qiymətlər səhifəsindən baxa bilərsən. Şirkətə özəl inteqrasiyalar isə ayrıca dəyərləndirilir.

Hansı sistemlərini birləşdirmək istədiyini bilmirsənsə, bu normaldır — çox vaxt söhbətin ilk dəqiqələrində mənzərə aydınlaşır. Pulsuz konsultasiya üçün bizimlə əlaqə saxla və ya birbaşa WhatsApp-dan yaz — proseslərinə baxıb hansı hadisələrin avtomatlaşdırıla biləcəyini konkret deyək. Telefon: +994 50 250 00 74, ünvan Bakı.